ΠΩΣ ΩΦΕΙΛΟΥΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΟΙΝΕΣ ΚΑΙ Ο ΣΩΦΡΟΝΙΣΜΟΣ ΣΕ ΕΝΑ ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΠΩΣ ΩΦΕΙΛΟΥΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΟΙΝΕΣ ΚΑΙ Ο ΣΩΦΡΟΝΙΣΜΟΣ ΣΕ ΕΝΑ ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ

 

          Προσφάτως ολοκληρώθηκε διαβούλευση σχετικά με το Σωφρονιστικό Κώδικα και τις νέες τροποποιήσεις που θα αποπειραθεί να περάσει η τωρινή Καθεστωτική κυβέρνηση, όπου παρατηρείται μια συστηματική περίπτυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των κρατουμένων με εισαγωγές μεθόδων και εφαρμογών που αφορούσαν φυλακές τύπου Γ (που θεωρούνται διεθνώς απάνθρωπες) και εξαιρετικά τραυματικές και εξευτελιστικές τακτικές όπως π.χ. κολπικός έλεγχος στις γυναίκες.

          Γενικώς στις φυλακές ακολουθείται μια τακτική όπου ο κρατούμενος χάνει την ανθρώπινη του υπόσταση και υποβιβάζεται σε αντικείμενο ή υποζύγιο/ανδράποδο, μια τακτική που αφορά όλα τα καθεστώτα διαχρονικά με πολύ λίγες ίσως εξαιρέσεις. Αυτή είναι η τακτική της καθεστωτικής εκδίκησης και πάταξης/τιμωρίας που δεν έχει καμμία σχέση με σωφρονισμό: αυτό αφορά κάθε είδους κρατούμενο από τους αδίκως και στρατηγικώς κρατηθέντες (βλέπε πολιτικοί κρατούμενοι/κρατούμενοι εν καιρώ πολέμου λόγω εθνικότητας, κ.ά.) έως τους δικαίως και απαραιτήτως κρατηθέντες (βλέπε κρατούμενους Ποινικού Δικαίου).

          Οι έρευνες έχουν δείξει ότι η εμπειρία στην φυλακή όχι μόνο δεν σωφρονίζει ή αναμορφώνει τον κοινό (απλό Πολίτη) κρατούμενο (ας μην μιλήσουμε για επανένταξη στο κοινωνικό σύνολο) αλλά αντιθέτως περιθωριοποιεί, διαφθείρει περαιτέρω, εξαρτά και επιβάλλει δια της βίας μια επιπρόσθετη κοινωνικοποίηση για ένταξη στα στρώματα του υποκόσμου διαφόρων ειδών ενώ αυξάνει κάθετα το ρίσκο για υποτροπιασμό ή για την τέλεση βαρυτέρων αδικημάτων.

          Αυτό το φαινόμενο δεν είναι αναπόφευκτο ούτε είναι κάτι που το καθεστώς απεύχεται. Αντιθέτως, η συνεχής παραγωγή μιας εγκληματικής/παραβατικής ‘τάξης’ βοηθά το καθεστώς στο να επιβάλλει δια του εκφοβισμού και εκβιασμού του κοινωνικού συνόλου μέσω των ‘κυμάτων εγκληματικότητας’ ακόμα μεγαλύτερες εκπτώσεις στις Ελευθερίες και τα Δικαιώματα όλου του πληθυσμού. Κατ’ αρχάς, η συγκεκριμένη ‘τάξη’ πλέον αποτελεί ευάλωτα, εξαρτημένα και αναλώσιμα για το καθεστώς άτομα τα οποία όμως έχουν πείρα στην παραβατικότητα η οποία πλέον έχει καθοριστεί ως μονόδρομος για αυτά, και άρα επανδρώνουν τις αντίστοιχες δραστηριότητες του παρακράτους. Επί πλέον ως φόβητρο αυτή η εγκληματική/παραβατική σοδιά αποσπά την προσοχή της κοινής γνώμης και του κοινωνικού συνόλου από άλλα θέματα στα οποία η καθεστωτική εξουσία δεν θέλει να εστιάσει και να ενημερωθεί το κοινωνικό σύνολο: δηλαδή, ο κόσμος φοβάται ή προσέχει θέματα εγκλημάτων κοινού ποινικού δικαίου που καταλαμβάνουν ικανό ποσοστό της ειδησεογραφίας και περνάν ‘στα ψιλά’ θέματα μείζονος σημασίας για το καλώς έχειν του Κράτους και του Δημοσίου συμφέροντος χωρίς μεγάλη κοινωνική αντίδραση ή κατακραυγή/κοινωνικό έλεγχο.

          Ο σωφρονισμός είναι μια διαδικασία που ποτέ δεν έχει εφαρμοστεί σωστά για τους λόγους που μόλις αναφέραμε αλλά στην πραγματικότητα είναι άκρως εφικτός στόχος τουλάχιστον για την συντριπτική πλειοψηφία των ατόμων που έχουν εγκληματήσει.

          Σε ένα πραγματικό Κράτος Δικαίου ο σωφρονισμός ξεκινάει από την πρόληψη: την εξάλειψη δηλαδή των βασικών κοινωνικοοικονομικών αιτίων που οδηγούν, σύμφωνα με τις διεθνείς μελέτες, στο έγκλημα ή την παραβατικότητα. Βεβαίως αυτό προϋποθέτει ότι η πρόσβαση των Πολιτών στα βασικά υλικά και κοινωνικά αγαθά και υπηρεσίες είναι εξασφαλισμένη, προστατευόμενη και απρόσκοπτη για όλο ανεξαιρέτως το κοινωνικό σύνολο. Αυτή η πρόσβαση αμέσως ελαχιστοποιεί το ρίσκο για παραβατικότητα και ακόμα περισσότερο για εγκληματικότητα. Θα έχουμε δηλαδή απομείωση του αποκλίνοντα πληθυσμού διότι όσοι έχουν κίνητρο βιοποριστικής φύσεως/επιβίωσης/συγκριτικής φτώχειας αμέσως το χάνουν αυτό το κίνητρο και άρα δεν επιδίδονται σε εγκληματικές ενέργειες.

          Για το εξαιρετικά μικρό ποσοστό που θα παραμείνει αποκλίνον, πέραν του ότι δεν θα υπάρχει φαινόμενο συμφόρησης εγκαταστάσεων/ιδρυμάτων κράτησης/φυλάκισης και άρα θα υπάρχει δυνατότητα εφαρμογής προγραμμάτων αναμόρφωσης και επανένταξης στο σύνολο από την πρώτη ημέρα (δηλαδή, η κράτηση δεν γίνεται για περιθωριοποίηση αλλά για υποστήριξη και πραγματική αναμόρφωση στις περισσότερες περιπτώσεις), θα υπάρχει δυνατότητα ψυχοκοινωνικής εξέτασης όχι μόνο του κρατούμενου αλλά και του άμεσου περιβάλλοντος του ως συνυπαίτιο για την αποκλίνουσα/εγκληματική συμπεριφορά του. Από αυτή την εξέταση θα προκύψει το ακόμα μικρότερο ποσοστό ατόμων που υποφέρουν από ψυχικές νόσους και άρα χρήζουν αντίστοιχης αγωγής και αντιμετώπισης μαζί με το επιδιορθωτικό έργο που τα ίδια τα άτομα θα κληθούν να κάνουν ως μέρος της ποινής τους.

          Οι ποινές δηλαδή για την συντριπτική πλειοψηφία των ενόχων θα πρέπει να είναι ποινές επιδιόρθωσης της βλάβης που επέφεραν στο θύμα τους και όχι απλά μια εκδικητική τιμωρία που δεν ωφελεί παρά μόνο ίσως ηθικά το θύμα.

Η επιβολή της υποχρέωσης επιδιόρθωσης της προκληθείσας βλάβης στο θύμα ώστε να επανέλθει η κατάσταση στην προ-εγκλήματος φάση για το θύμα είναι από την φύση της το υψηλότερο αποτρεπτικό στοιχείο που μπορεί να τεθεί σε έναν εγκληματικά ενεργό άνθρωπο: όχι μόνο ακυρώνεται η πράξη του για τον ίδιο (οπότε δεν μπορεί καν να ισχύσει το «θα το κάνω και ας πάω φυλακή») αλλά προστατεύεται και το θύμα που στο παρόν καθεστώς απονομής δικαιοσύνης αποζημιώνεται ανεπαρκώς εάν καν του αναγνωρισθεί δικαίωμα αποζημίωσης ενώ οι ποινές δεν δίνουν συνήθως ηθική και κοινωνική ικανοποίηση.

Σε περιπτώσεις αδυναμίας εκ φύσεως επανόρθωσης (π.χ. φόνος) τότε το ίδιο το κοινωνικό σύνολο πρέπει να αποφασίσει εάν θα επιβληθεί στον δράστη η υποχρέωση ανάληψης όλων των υποχρεώσεων του θύματος εφ’ όρου ζωής χωρίς την επιβάρυνση του περιβάλλοντος του θύματος με την παρουσία του ή την πλήρη μόνιμη απομάκρυνση από το κοινωνικό σύνολο.

Τέλος, υπάρχει και το επίσης ελάχιστο ποσοστό των εξαιρετικά ειδεχθών εγκλημάτων προς τρίτους ή προς κοινωνικά σύνολα/όλον το πληθυσμό όπως στην περίπτωση του οικονομικού εγκλήματος ή της εγκληματικής δράσης κατά του κοινωνικού συνόλου και του δημοσίου/Εθνικού συμφέροντος  όντας σε δημόσιες θέσεις/εξουσίας που είναι αδύνατο να υπάρξει επαρκής επανόρθωση λόγω της κλίμακας και της σοβαρότητας του εγκλήματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις που η επανόρθωση είναι αδύνατη όπως και η επανένταξη στην κοινωνία, το κοινωνικό σύνολο πρέπει να αποφασίσει και να έχει το σθένος και την ειλικρίνεια να απαιτήσει, πέραν της μεγιστοποίησης της υλικής και ηθικής αποζημίωσης όσο γίνεται, την εσχάτη των ποινών.

Ορθώς η θανατική ποινή έχει καταργηθεί για τα εγκλήματα που εμπίπτουν στο κοινό Ποινικό Δίκαιο καθ’ ότι όπως ήδη περιγράψαμε υπάρχουν άλλοι τρόποι πολύ πιο αποτελεσματικοί για σωφρονισμό ενώ επίσης υπάρχει η δυνατότητα της επανένταξης. Όμως, σε αυτά τα πολύ συγκεκριμένα εγκλήματα τα οποία αποτελούν εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας και/ή της Ανθρώπινης Υπόστασης και οδηγούν με οποιονδήποτε τρόπο σε πρακτικές γενοκτονίας δεν χωρεί σωφρονισμός. Ούτε μπορεί να υπάρξει πραγματική επαναφορά στην προ εγκλήματος κατάσταση. Ούτε μπορεί να υπάρξει επανένταξη καθ’ ότι τα άτομα αυτά έχουν αποδείξει ότι δεν μπορούν να ενσωματωθούν σε μια ανθρώπινη κοινωνία ούτως ή άλλως διότι την βλέπουν ως αντικείμενο.

Σε αυτές τις περιπτώσεις το μόνο δίκαιο και ανθρωπιστικό για όλους είναι η θανατική ποινή, με την προϋπόθεση ότι έχει ψηφιστεί από το σύνολο των εχόντων Πολιτικά Δικαιώματα στο κοινωνικό σύνολο που έχει πληγεί από το έγκλημα με συντριπτικότατη πλειοψηφία (85-90%), με την προϋπόθεση ότι γίνεται ανώδυνα και άμεσα και με την προϋπόθεση ότι έχει εντελώς τεκμηριωθεί και εξιχνιαστεί η ενοχή. Και αυτό γιατί η ισόβιος κάθειρξη ούτως ή άλλως εξισούται με κοινωνικό θάνατο αφ’ ενός ενώ η παρουσία του ατόμου αυτού σε ένα περιβάλλον εγκλεισμού χωρίς περαιτέρω και χειρότερη επιβολή ποινής θα επιβαρύνει και υπονομεύσει τα προγνωστικά όλων των υπολοίπων κρατουμένων και προσωπικού της φυλακής με την δράση του εντός της φυλακής αφ’ ετέρου. Εάν δε υποθέσουμε ότι καταδικάζεται στην διά βίου απομόνωση μέχρι να πεθάνει μόνος του έχουμε έναν βασανισμό που δεν ταιριάζει σε ανθρωπιστική κοινωνία απλώς και μόνο για να διατηρηθεί μια υποκριτική πεποίθηση ότι δεν επιβλήθηκε θανατική ποινή, ενώ στην ουσία έχει επιβληθεί μια πολύ πιο βασανιστική και ψυχοφθόρα θανατική ποινή.

Ο σωφρονισμός πρέπει να είναι εργαλείο κοινωνικοποίησης υπέρ της κοινωνίας ως σύνολο και οι τιμωρίες να εγκρίνονται από αυτό. Βεβαίως κάτι τέτοιο θα εξαφάνιζε την εγκληματικότητα που τόσο εξυπηρετεί τα υπάρχοντα καθεστώτα στην διατήρηση της πυραμιδικής τους διάταξης και στρωμάτωσης.

…Επιστροφή στην προηγούμενη σελίδα

Share